دکتر محمد تقی مسعودیه (۱۳۰۶ مشهد - ۱۲ بهمن ۱۳۷۷ تهران) موسیقیشناس و آهنگساز ایرانی است. وی در سال ۱۳۰۶ در مشهد زاده شد و از دوره ابتدایی تحصیل در زمینه موسیقی را در هنرستان موسیقی تهران آغاز کرد و این تحصیلات را تا دریافت درجه دکترای موسیقیشناسی از دانشگاه کلن ادامه داد.
محمدتقى مسعوديه هنرمند و موسيقى شناس در سال ۱۳۰۶ در مشهد متولد شد. او دوره ابتدايى تحصيلى را در دبستان علميه مشهد گذراند و ديپلم علمى خود را در سال ۱۳۲۴ از دبيرستان شاهرضا گرفت. سپس راهى تهران شد و يك سال بعد ديپلم ادبى ششم متوسطه را از دبيرستان دارالفنون دريافت كرد. مسعوديه تحصيلات دوره عالى خود را در دانشكده حقوق و علوم سياسى دانشگاه تهران پى گرفت و همزمان در هنرستان عالى موسيقى تهران به تحصيل موسيقى پرداخت و در سال ۱۳۲۹ دانشنامه حقوق و علوم قضايى و ديپلم عالى موسيقى را دريافت كرد. پس از آن براى ادامه تحصيل عازم فرانسه شد و به كنسرواتوار ملى موسيقى پاريس رفت. مسعوديه كه فراگيرى موسيقى را از سال هاى دبيرستان با خريد ويولن آغاز كرده بود، در فرانسه نيز همين ساز را به عنوان ساز اصلى خود برگزيد و نزد پروفسور لين تالوئل به ادامه فراگيرى آن پرداخت. او هارمونى را نزد پروفسور ژرژ داندلو و كنتراپوان را نزد نوئل گالان آموخت و موفق به دريافت فوق ليسانس هارمونى از مدرسه عالى موسيقى پاريس شد. پس از آن مسعوديه با استفاده از بورس تحصيلى اتحاديه بين المللى دانشجويان براى ادامه تحصيل در مدرسه عالى موسيقى لايپزيك به آلمان رفت و در آنجا نزد دو تن از برجسته ترين آهنگسازان آلمان پروفسور اوتمار گرستر و يوهانس ويروخ به فراگيرى آهنگسازى پرداخت و در سال ۱۳۴۲ موفق به دريافت ديپلم عالى (معادل دكترا) در اين رشته شد. سپس به كلن رفت و در دانشگاه آن شهر به تحصيل موزيكولوژى (موسيقى شناسى تاريخى) نزد پروفسور كارل گوستاو فلرر و اتنوموزيكولوژى (موسيقى شناسى تطبيقى) نزد پروفسور ماريوس اشنيدر پرداخت و در سال ۱۳۴۷ موفق به اخذ دكتراى تخصصى (PhD) در اين رشته شد.مسعوديه پس از پايان تحصيلات عالى خود بى درنگ به ايران بازگشت و تا پايان عمر پربار خويش به مدت بيش از ۳۰سال در گروه موسيقى دانشكده هنرهاى زيباى دانشگاه تهران به تدريس پرداخت.در واقع مسعوديه نخستين كسى بود كه موسيقى شناسى تطبيقى را به طور گسترده به جامعه علمى و هنرى ايران معرفى كرد و موجب شد او را «پدر اتنوموزيكولوژى ايران» بنامند.تاريخ موسيقى اروپا، هارمونى پيشرفته و پراتيك، فرم و آناليز، سازشناسى، اركستراسيون، ترانسكرسيون و مباحث گوناگون اتنوموزيكولوژى و... برخى از درس هايى هستند كه توسط مسعوديه و براى اولين بار در دانشگاه تدريس شده اند.محمدتقى مسعوديه در طول حيات پربارش همواره موشكافانه به تحقيق و پژوهش در حوزه موسيقى محلى ايران و رديف موسيقى سنتى ايران پرداخت و هيچ گاه رابطه حرفه اى و عاطفى اش را با بستر و زمينه تحقيقى اش _ كه همان فرهنگ و هنر تودهها و رامشيان اقاليم ايران زمين بود _ قطع نكرد. او در اين زمينه گفته است: «ايران مانند همه فرهنگ هاى پيشرفته از يك سو داراى موسيقى سنتى (رديف) است و از سوى ديگر موسيقى بومى يا به اصطلاح محلى. در اين گروه بندى بايد همچنين موسيقى مذهبى را اضافه كرد. اصولاً موسيقى سنتى يا به اصطلاح هنرى در درجه اول به علت دارا بودن قواعد تئوريك مدون نسبت به موسيقى بومى تمايز مى يابد. گرچه خصوصيات ديگرى مثل ارائه موسيقى توسط موسيقى دانان حرفه اى و گرايش براى ويرتوئوزيته يا نشان دادن تبحر و تسلط اجراكننده نيز موسيقى سنتى را از موسيقى بومى متمايز مى كند.» مسعوديه در موسيقى شناسى تطبيقى داراى سبكى ويژه بود كه عمدتاً مبتنى بر آموزه هاى مكتب برلين و تا حدودى متاثر از جنبه هايى از رهيافت هاى جديد اتنوموزيكولوژى (مكتب آمريكا) بود. او آوانويسى و تجزيه و تحليل متن هاى موسيقايى را به اوج دقت رساند كه شيوه خاص او در آوانويسى و تجزيه و تحليل موسيقى هاى غيرغربى شهرتى جهانى دارد. مسعوديه به دليل سفرهاى پژوهشى بسيارى كه به نقاط مختلف جهان داشت، در بررسى فرهنگ هاى موسيقايى داراى بينشى عالمانه و نگرشى عميق بود و حيطه پژوهش هاى او گستره اى بسيار وسيع را دربرمى گرفت. از مباحث نظرى مربوط به موسيقى شناسى تطبيقى و اتنوموزيكولوژى گرفته تا تحليل و بررسى رديف موسيقى سنتى ايران، موسيقى و سازهاى نواحى مختلف ايران، موسيقى مذهبى ايران و جهان اسلام و نيز بررسى و پژوهش در زمينه فرهنگ هاى موسيقايى غيرغربى به ويژه موسيقى خاورميانه اسلامى، بررسى نسخ خطى مربوط به موسيقى در جهان اسلام و... به گونه اى كه به جرأت مى توان گفت تاكنون دامنه فعاليت هاى هيچ موسيقى شناسى در ايران تا بدين حد وسيع و عميق نبوده است.از ميان كتاب هاى فارسى او مى توان به «تجزيه و تحليل چهارده ترانه محلى ايران»، «موسيقى بوشهر»، «موسيقى تربت جام»، «موسيقى بلوچستان»، «رديف آوازى موسيقى سنتى ايران»، «مبانى اتنوموزيكولوژى»، «موسيقى مذهبى ايران»، «موسيقى تركمنى»، «سازشناسى» و «سازهاى ايران» اشاره كرد.كتاب هاى «آواز شور» (درباره تغيير و تحول ملودى در موسيقى هنرى ايران)، «ملودى مثنوى در موسيقى هنرى ايران» و «نسخ خطى فارسى درباره موسيقى» نيز از جمله آثار منتشر شده او به زبان هاى آلمانى و فرانسوى است. همچنين از مسعوديه در حدود ۲۰ مقاله نيز به زبان هاى فارسى و لاتين برجاى مانده است.او در كنفرانس ها و همايش هاى بين المللى بسيارى در زمينه اتنوموزيكولوژى شركت مى كرد و عضو «گروه مطالعاتى مقام» در «شوراى بين المللى موسيقى سنتى» بود و نيز در بخش موسيقى «همايش بين المللى تاريخ علم در ايران» حضورى فعال داشت.اين استاد بزرگ موسيقى ايران به هنگام نگارش صفحه هشت قطعه سمفونيك ناتمام در روز دوازدهم بهمن ماه ۱۳۷۷ در تهران درگذشت و به رغم آنكه آرزو داشت در شهر نيشابور و در جوار خيام، عطار و كمال الملك به خاك سپرده شود در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاك سپرده شد.
مسعودیه سالهای زیادی را صرف پژوهش در موسیقی اصیل و محلی ایران نموده که حاصل آن چندین کتاب و مقاله است.
آثار
دکتر مسعودیه ۲۲ قطعه موسیقی خلق کرده است. آثاری که از مسعودیه توسط ارکستر سمفونیک تهران اجرا شد، گویای شخصیت اوست که از لحاظ سبک دارای کروماتیزمی است که بهنوعی یک مرکز تونال دارد، ولی در یک تونالیته نمیماند. مسعودیه کتابها و مقالاتی به ۴ زبان انگلیسی، آلمانی، فرانسوی و فارسی تالیف کرده که در مجموعهای ۱۵ جلدی منتشر شده است.
- ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران، آوانویسی و تجزیه و تحلیل محمدتقی مسعودیه
- چند صدایی در موسیقی ایران/ مسعودیه، محمدتقی، ماهور، سال ۱، ش ۲ ، (زمستان ۱۳۷۷ ): ص ۲۲۸ - ۲۳۲.
- تقسیم بیاتی/ مسعودیه، محمدتقی، فصلنامه موسیقی ماهور، سال ۱، ش ۱ ، (پاییز ۱۳۷۷ ): ص ۴۵ - ۵۶.
- روضهخوانی و رابطهی آن با ردیف موسیقی سنتی ایران/ مسعودیه، محمدتقی؛ فاطمی، ساسان، فصلنامه موسیقی ماهور، ش ۱۸، (زمستان ۱۳۸۱): ص ۱۱ - ۲۳.
- سازشناسی / محمدتقی مسعودیه، تهران : سروش، ۱۳۸۸
- سازهای ایران/ محمدتقی مسعودیه؛ عکاسان سعید بهروزی؛ فرید سالمی، تهران : زرین: سیمین ، ۱۳۸۴
- مبانی اتنوموزیکولوژی (موسیقیشناسی تطبیقی)/ گردآوری و تالیف محمدتقی مسعودیه، تهران: سروش، ۱۳۶۵
- مداومت در اصول موسیقی ایران: تجزیه و تحلیل چهارده ترانه محلی ایران/ تالیف محمدتقی مسعودیه، تهران
- مفهوم مقام در رسالت و نسخ خطی فارسی موسیقی/ مسعودیه، محمدتقی؛ فاطمی، ساسان، فصلنامه موسیقی ماهور، ش ۱۸، (زمستان ۱۳۸۱): ص ۲۵ - ۳۴
- موسیقی بلوچستان/ تحقیق محمدتقی مسعودیه؛ آوانگاری و ترجمه فارسی اشعار محمداشرف سربازی، پیرمحمد ملازمی، تهران: سروش، ۱۳۶۴
- موسیقی بوشهر/ تحقیق کوکرتز، محمدتقی مسعودیه، تهران
- موسیقی مذهبی ایران/ محمدتقی مسعودیه، تهران: سروش ، ۱۳۶۷
- موسیقی ترکمنی/ آوانویسی و تجزیه و تحلیل، تألیف محمدتقی مسعودیه، انتشارات ماهور، سال ۱۳۷۹
- موسيقي تربت جام/ تحقيق محمدتقي مسعوديه، سروش، تهران 1359
نویسنده: -
منابع: ویکیپدیا و سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران و ...
+
درج شده در جمعه پانزدهم مرداد 1389ساعت 2:38 توسط حامد جلیلوند
|
